Bảng thuật ngữ: hiểu nhanh, nhớ lâu, dùng ngay

Chương trình dùng tiếng Việt là chính. Các chữ viết tắt và tên gọi quốc tế được giữ lại khi đã thành quen thuộc, kèm cách hiểu đơn giản và việc làm được ngay. Tên tệp và tên trang tính trong Excel giữ nguyên để bạn tìm đúng.

Thuật ngữHiểu đơn giảnDùng ngay
BSCThẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard): nhìn doanh nghiệp qua 4 ô là Tiền, Khách hàng, Quy trình, Con người.Mỗi quý kiểm tra: ô nào chưa có chỉ số nào đang theo dõi?
KPIChỉ số đo kết quả chính (Key Performance Indicator): một con số cho biết việc đang đi đúng hướng hay lệch.Chỉ giữ KPI nào có công thức rõ và một người đứng tên.
Mục tiêu, chỉ tiêu, sáng kiếnMục tiêu là đích đến. Chỉ tiêu là con số phải đạt. Sáng kiến là việc làm để tới đó.Trước mỗi cuộc họp, hỏi: đang nói về đích, con số hay việc làm?
Cách chấm 3 mốc (M3)Chấm điểm theo ba mốc: 60 điểm là báo động, 80 điểm là cảnh báo, 100 điểm là đạt chỉ tiêu.Tô đỏ, vàng, xanh cho từng KPI trên bảng điều hành.
KPI chốt chặn (Gate)KPI cửa chặn: vi phạm là kết quả chung bị chặn lại, dù các KPI khác đẹp.Gắn cho các điều không được phép sai như an toàn, tuân thủ, chất lượng cốt lõi.
KPI chỉ theo dõi (Monitor-only)KPI chỉ để quan sát, chưa tính vào điểm (trọng số 0).Dùng cho chỉ số mới, khi dữ liệu chưa đủ tin cậy.
Điểm gốc – điểm điều chỉnh – độ phủ dữ liệuĐiểm trước khi sửa, điểm sau khi sửa có phê duyệt, và tỷ lệ KPI có số liệu thật.Luôn đặt điểm gốc cạnh điểm điều chỉnh để thấy ai sửa gì và vì sao.
Bảng điều hành (dashboard)Một trang tóm tắt để lãnh đạo đọc trong 5 phút và ra quyết định.Ưu tiên ngoại lệ đỏ và vàng, không liệt kê tất cả.
Phân rã KPI (cascade)Chia KPI công ty xuống phòng ban theo quan hệ nguyên nhân – kết quả, không chia đều.Hỏi: phòng nào thật sự tác động được lên con số này?
RACIMa trận phân quyền: R người làm, A người chịu trách nhiệm chính, C người được hỏi ý kiến, I người được báo.Mỗi KPI chỉ có đúng một chữ A.
OEEHiệu suất tổng thể của máy = Sẵn sàng (A) × Hiệu suất (P) × Chất lượng (Q).Tìm nhân tố thấp nhất và chữa nhân tố đó trước.
FPYTỷ lệ sản phẩm làm đúng ngay lần đầu, không phải sửa lại.Theo dõi hằng ngày ở từng dây chuyền.
4M1ENăm ngăn tìm nguyên nhân: Con người, Máy móc, Vật liệu, Phương pháp, Môi trường.Khi KPI hụt, hỏi lần lượt qua năm ngăn này.
ParetoQuy tắc 80/20: một số ít nguyên nhân gây ra phần lớn vấn đề.Xếp nguyên nhân từ lớn đến nhỏ và chữa hai, ba nguyên nhân đầu.
5 Tại sao (5 Whys)Hỏi “tại sao” liên tiếp để đi từ hiện tượng đến nguyên nhân gốc.Dừng lại khi câu trả lời là việc mà ai đó làm được.
Truy nguyên nhân gốc (RCA)Tìm lý do sâu xa của một sai lệch thay vì chữa triệu chứng.Dùng sau khi Pareto đã chỉ ra chỗ cần nhìn.
Khắc phục và phòng ngừa (CAPA)Sửa lỗi hôm nay và chặn lỗi quay lại.Mỗi hành động có người, có hạn, có chỉ số kiểm tra.
SWOTĐiểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức.Dùng để chọn 3 mũi nhọn, không phải để liệt kê cho đủ.
Kênh GTKênh bán truyền thống: nhà phân phối, đại lý, cửa hàng tạp hóa (General Trade).Theo dõi riêng vì nhiều tiền nằm lại ở kênh này.
NPPNhà phân phối.Lập bảng sức khỏe theo từng nhà phân phối.
Bán vào – bán ra (sell-in, sell-out)Bán vào: doanh nghiệp bán cho nhà phân phối. Bán ra: nhà phân phối bán tiếp cho thị trường.Luôn đặt hai con số cạnh nhau.
Tồn kênh và DDITồn kênh là hàng còn nằm ở nhà phân phối. DDI là số ngày bán hết lượng tồn đó.Bán vào nhiều hơn bán ra nghĩa là hàng đang nằm lại.
DSOSố ngày trung bình để thu được tiền.Doanh thu tăng mà DSO cũng tăng là dấu hiệu dòng tiền căng.
DIOSố ngày hàng nằm trong kho.Rút ngắn bằng kế hoạch bán hàng và sản xuất sát nhau.
DPOSố ngày trung bình trả tiền cho nhà cung cấp.Kéo dài hợp lý, không làm hỏng quan hệ với nhà cung cấp.
CCC (chu kỳ tiền mặt)CCC = DIO + DSO − DPO: số ngày tiền bị kẹt trong vận hành.Càng ngắn, tiền càng khỏe.
Bài thực hành tình huống số 6Bài làm trên Excel về KPI sản xuất (tệp E08_Manufacturing_OEE_4M1E.xlsx), học ở buổi 9.Làm cùng nhóm, so đáp án với tệp chuẩn.
Bài thực hành tình huống số 7Bài làm trên Excel về KPI phân phối kênh truyền thống (tệp E10_GT_Sell_In_Sell_Out.xlsx), học ở buổi 10.Thử đọc ca doanh thu tăng 20% nhưng dòng tiền xấu đi.
Thảo luận nhóm thực chiếnNhóm 4–5 người làm chung một bảng Google Sheets rồi bảo vệ quyết định trước nhóm khác.Ghi lại mỗi quyết định kèm căn cứ và người chịu trách nhiệm.
ERPPhần mềm quản trị nguồn lực doanh nghiệp: nơi số liệu các phòng gặp nhau.Dùng làm nguồn số liệu chuẩn cho từ điển KPI.
CEO, CFO, HĐQTCEO là Tổng giám đốc, CFO là Giám đốc tài chính, HĐQT là Hội đồng quản trị.Xác định ai là người quyết định cuối ở từng KPI.